{"id":507,"date":"2015-11-02T18:18:20","date_gmt":"2015-11-02T17:18:20","guid":{"rendered":"http:\/\/historiawronek.pl\/?p=507"},"modified":"2021-04-30T18:18:39","modified_gmt":"2021-04-30T16:18:39","slug":"z-historii-wartoslawia","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historiawronek.pl\/?p=507","title":{"rendered":"Z historii Wartos\u0142awia"},"content":{"rendered":"\n

Wartos\u0142aw w pocz\u0105tkowym okresie istnienia by\u0142 miastem. W 1781 roku w\u0142a\u015bciciel ziemski \u0141ukasz Bni\u0144ski za\u0142o\u017cy\u0142 prywatne miasto Wartos\u0142aw na \u201esurowym korzeniu\u201d (tj. obszarze wcze\u015bniej niezasiedlonym) na gruntach d\u00f3br biezdrowskich, na lewym brzegu Warty. Dzia\u0142ki ogrodowe i budowlane rozmierzono w pi\u0119ciu r\u00f3wnoleg\u0142ych pasach oddzielonych od siebie czterema ulicami. Trzy z nich wybiega\u0142y na plac targowy usytuowany na zachodniej kraw\u0119dzi osady. W 1785 roku \u0141. Bni\u0144ski nada\u0142 miastu ordynacj\u0119, w kt\u00f3rej om\u00f3wione zosta\u0142y szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce jego funkcjonowania.<\/p>\n\n\n\n

Z tego te\u017c czasu pochodzi herb Wartos\u0142awia przedstawiaj\u0105cy w polu czerwonym Or\u0142a Bia\u0142ego w koronie, z tarcz\u0105 na piersi, w kt\u00f3rej w polu srebrnym widnieje Cio\u0142ek czerwony. Do ok. 1806 roku miasto posiada\u0142o w\u0142asny most na Warcie zast\u0105piony przepraw\u0105 promow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Od pocz\u0105tku istnienia miasta funkcjonowa\u0142y jednocze\u015bnie dwie r\u00f3\u017cne jego nazwy, nazwa polska WARTOS\u0141AW (powsta\u0142a od nazwy rzeki Warty) i nazwa niemiecka NEUBR\u00dcCK, co w t\u0142umaczeniu na j\u0119zyk polski znaczy NOWY MOST (odnosz\u0105ca si\u0119 do nowo zbudowanego mostu na Warcie).<\/p>\n\n\n\n

Rozw\u00f3j Wartos\u0142awia opiera\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na przemy\u015ble sukienniczym, na miejscu dzia\u0142a\u0142a manufaktura z 20 warsztatami. Po\u015br\u00f3d pierwszych osadnik\u00f3w najliczniejsz\u0105 grup\u0119 stanowili Niemcy (332 osoby), po nich Polacy (130 os\u00f3b) i \u017bydzi (117 os\u00f3b). Ka\u017cda nacja posiada\u0142a w\u0142asny budynek sakralny i cmentarz. Ewangelicy do momentu utworzenia samodzielnej parafii w Wartos\u0142awiu (1851 rok) mieli dom modlitw, do kt\u00f3rego doje\u017cd\u017ca\u0142 pastor z pobliskich Wronek. W latach 1854-5 wznie\u015bli ceglany ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Paw\u0142a. Na pocz\u0105tku XX wieku do ko\u015bcio\u0142a dobudowano wysok\u0105 wie\u017c\u0119. Katolicy zamieszkuj\u0105cy Wartos\u0142aw nale\u017celi do parafii w Biezdrowie, a w samym Wartos\u0142awiu posiadali od 1785 roku niewielki filialny ko\u015bci\u00f3\u0142 Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej i \u015bw. \u0141ukasza. \u017bydzi od 1783 roku tworzyli w\u0142asn\u0105 gmin\u0119 wyznaniow\u0105. Ich b\u00f3\u017cnica mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy pierwszej ulicy od strony Warty. Na pocz\u0105tku XX wieku budynek ten zosta\u0142 sprzedany, obecnie za\u015b nie istnieje. W pierwszej po\u0142owie XIX wieku rozw\u00f3j miasta zosta\u0142 przerwany przez post\u0119puj\u0105cy upadek sukiennictwa w Wielkim Ksi\u0119stwie Pozna\u0144skim. Oko\u0142o 1841 roku wybuch\u0142 w Wartos\u0142awiu gro\u017any po\u017car, w wyniku kt\u00f3rego sp\u0142on\u0119\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 miasta. Upadek sukiennictwa i zniszczenie miasta przez po\u017car spowodowa\u0142y, \u017ce w po\u0142owie XIX wieku Wartos\u0142aw utraci\u0142 prawa miejskie i zosta\u0142 zaliczony do rz\u0119du wsi.<\/p>\n\n\n\n

W 1929 roku mieszka\u0142o tu 474 Polak\u00f3w, 74 Niemc\u00f3w i tylko jedna rodzina \u017cydowska, kt\u00f3rej cz\u0142onkowie zostali zg\u0142adzeni w okresie okupacji hitlerowskiej. Niemcy opu\u015bcili wie\u015b w styczniu 1945 roku. W roku tym parafia biezdrowska przej\u0119\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142 poewangelicki nosz\u0105cy odt\u0105d wezwanie Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Jezusa.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie Wartos\u0142aw jest wsi\u0105 so\u0142eck\u0105 wchodz\u0105c\u0105 w sk\u0142ad Gminy Wronki. Mieszka tu 308 os\u00f3b. Historyczny uk\u0142ad urbanistyczny i pi\u0119knie zadbane ulice nadaj\u0105 Wartos\u0142awiowi wyj\u0105tkowy charakter. Wiele uroku dodaje mu tak\u017ce Struga Ostroroska przep\u0142ywaj\u0105ca \u015brodkiem wsi i tworz\u0105ca g\u0119ste zakola.<\/p>\n\n\n\n

Na obszarze wsi znajduje si\u0119 kilka istotnych obiekt\u00f3w historycznych: dwa ko\u015bcio\u0142y (p\u00f3\u017anobarokowy i neogotycki), trzy cmentarze wyznaniowe, budynek dawnej pastor\u00f3wki oraz coraz mniej rozpoznawalne budynki szko\u0142y i dw\u00f3ch go\u015bci\u0144c\u00f3w. Nad Wart\u0105 w s\u0105siedztwie miejsca, gdzie kiedy\u015b sta\u0142 most, zlokalizowany jest zapomniany cmentarz \u017co\u0142nierzy napoleo\u0144skich z ok. 1812-13 roku. W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wsi zachowa\u0142y si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci drewnianej konstrukcji jednego z trzech istniej\u0105cych tu w przesz\u0142o\u015bci m\u0142yn\u00f3w wiatrowych.<\/p>\n\n\n\n

Tereny s\u0105siaduj\u0105ce z Wartos\u0142awiem by\u0142y du\u017co wcze\u015bniej zasiedlane. W niewielkiej odleg\u0142o\u015bci od Wartos\u0142awia w kierunku zachodnim istnia\u0142a wie\u015b Zakrzewo wzmiankowana ju\u017c w 1388 roku, kt\u00f3ra zanik\u0142a w ko\u0144cu XIX wieku. Za\u015b na po\u0142udnie od wsi tu\u017c za Jeziorem Po\u017carowskim odkryto du\u017ce cmentarzysko cia\u0142opalne z okresu kultury \u0142u\u017cyckiej.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Pojasek. Nowa Wie\u015b, maj 2010 r.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej na zdj\u0119ciach: herb Wartos\u0142awia (fot. L. Lisi\u0144ski), okolica Wartos\u0142awia (Neubr\u00fck) na mapie powiatu szamotulskiego z 1821 r. (archiwum cyfrowe autora) oraz wsp\u00f3\u0142czesne zdj\u0119cie lotnicze wsi (w\u0142asno\u015b\u0107 Gmina Wronki).<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n

Kopiowanie, modyfikowanie, publikacja oraz dystrybucja ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci artyku\u0142u bez uprzedniej zgody w\u0142a\u015bciciela \u2013 s\u0105 zabronione.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wartos\u0142aw w pocz\u0105tkowym okresie istnienia by\u0142 miastem. W 1781 roku w\u0142a\u015bciciel ziemski \u0141ukasz Bni\u0144ski za\u0142o\u017cy\u0142 prywatne miasto Wartos\u0142aw na \u201esurowym korzeniu\u201d (tj. obszarze wcze\u015bniej niezasiedlonym) na gruntach d\u00f3br biezdrowskich, na lewym brzegu Warty. Dzia\u0142ki ogrodowe i budowlane rozmierzono w pi\u0119ciu r\u00f3wnoleg\u0142ych pasach oddzielonych od siebie czterema ulicami. Trzy z nich wybiega\u0142y na plac targowy usytuowany […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":508,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10],"tags":[61],"class_list":{"0":"post-507","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-historia","8":"category-miejsca","9":"tag-wartoslaw","10":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=507"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":509,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/507\/revisions\/509"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/508"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}