{"id":327,"date":"2017-03-07T22:44:58","date_gmt":"2017-03-07T21:44:58","guid":{"rendered":"http:\/\/historiawronek.pl\/?p=327"},"modified":"2021-04-29T22:45:47","modified_gmt":"2021-04-29T20:45:47","slug":"marian-czabajski","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historiawronek.pl\/?p=327","title":{"rendered":"Marian Czabajski"},"content":{"rendered":"\n

Marian Czabajski (1909-1939).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bciciel Cegielni Zamo\u015b\u0107 we Wronkach. Ofiara Intelligenzaktion<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamierzeniem tego tekstu jest przywo\u0142anie paroletniego, a przy tym niesystematycznego zbierania materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 do napisania umieszczonego na samym ko\u0144cu biogramu Mariana Czabajskiego. Opisanie jego los\u00f3w w du\u017cej mierze nale\u017cy zawdzi\u0119cza\u0107 ustnym relacjom kilku starszych wronczan, z kt\u00f3rych dzisiaj ju\u017c nie wszyscy \u017cyj\u0105. W poszukiwaniach niezwykle cennym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy okaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce strony internetowe, bez kt\u00f3rych nie uda\u0142oby si\u0119 zweryfikowa\u0107 pewnych istotnych w\u0105tk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Z osob\u0105 Mariana Czabajskiego dawnego w\u0142a\u015bciciela jednej z wronieckich cegielni zetkn\u0105\u0142em si\u0119 po raz pierwszy w zwi\u0105zku z zapytaniem skierowanym do muzeum przez jego krewnych, a mianowicie pan\u00f3w Jana B\u0105ka i Andrzeja Czabajskiego. Szczeg\u00f3lnie interesowa\u0142y ich okoliczno\u015bci \u015bmierci wuja. S\u0105dzili, \u017ce prawdopodobnie by\u0142 rozstrzelany w jednej z egzekucji dokonanej przez Niemc\u00f3w w 1939 r. na terenie Wielkopolski. Dopiero na pocz\u0105tku 2017 r. mia\u0142em okazj\u0119 osobi\u015bcie pozna\u0107 moich korespondent\u00f3w, z kt\u00f3rymi do tej pory jedynie wymienia\u0142em maile, ale o tym p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

1. Marian Czabajski. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

RELACJE I DOKUMENTY<\/p>\n\n\n\n

Odtworzenie wydarze\u0144 z \u017cycia Mariana Czabajskiego rozpocz\u0105\u0142em od przejrzenia monografii Czes\u0142awa Grota (\u201eWronki. Z dziej\u00f3w miasta\u201d, Wronki 1987), w kt\u00f3rej na stronie 93 znalaz\u0142em taki oto zapis: \u201ew styczniu 1922 r. czynne by\u0142y we Wronkach nast\u0119puj\u0105ce przedsi\u0119biorstwa (…) \u2013 Cegielnia Janiszewskiego, Mazura i Czabajskiego na Zamo\u015bciu (25 pracownik\u00f3w)\u201d. W tym miejscu nale\u017cy odnie\u015b\u0107 si\u0119 do podanych fakt\u00f3w, kt\u00f3re z czasem uda\u0142o si\u0119 sprostowa\u0107: po pierwsze Czabajski nie mia\u0142 wsp\u00f3lnik\u00f3w, po drugie cegielni\u0119 kupi\u0142 kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej (1936).<\/p>\n\n\n\n

Z rozmowy z panem Wies\u0142awem Michalakiem dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce nale\u017c\u0105ca do Czabajskiego cegielnia mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy dzisiejszej ul. Rolnej (prawobrze\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 Wronek). Na miejscu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce niekt\u00f3re zabudowania cegielni, jak piec z kominem i dom mieszkalny zachowa\u0142y si\u0119 do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

2. Panorama wronieckiego Zamo\u015bcia z kominem cegielni przy ul. Rolnej. Fot. P. Pojasek<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

3-4. Cegielnia Zamo\u015b\u0107. Widoczny piec z kominem i dom mieszkalny. Fot. P. Pojasek<\/p>\n\n\n\n

Z kolei na ostatni okres \u017cycia naszego bohatera nieco \u015bwiat\u0142a rzuci\u0142y relacje trzech pa\u0144: Wandy Pierzchlewicz, Marii Ziemniak i Barbary Piasek. Dowiadujemy si\u0119 z nich, \u017ce Marian Czabajski ju\u017c w 1939 r. by\u0142 zak\u0142adnikiem we wronieckim wi\u0119zieniu (zak\u0142adnicy byli rozstrzeliwani, gdy na terenie Wronek i okolicy zabito jakiego\u015b Niemca). Pani Marii Ziemniak i pani Barbarze Piasek wydaje si\u0119, \u017ce M. Czabajski zosta\u0142 rozstrzelany gdzie\u015b w podwronieckim lesie. Wed\u0142ug pani Piasek jakie\u015b informacje na temat Czabajskiego mo\u017ce posiada\u0107 Andrzej Kopli\u0144ski, kt\u00f3rego babcia \u015aniegocka \u201ematkowa\u0142a\u201d Czabajskiemu. Z p\u00f3\u017aniejszych moich ustale\u0144 wynika, \u017ce owa \u015aniegocka nazywa\u0142a si\u0119 z domu Kopli\u0144ska, i \u017ce by\u0142a rodzon\u0105 siostr\u0105 matki Mariana Czabajskiego oraz siostr\u0105 dziadka Andrzeja Kopli\u0144skiego. Pana Andrzeja Kopli\u0144skiego emerytowanego anestezjologa zamieszka\u0142ego w D\u0105browie G\u00f3rniczej znam osobi\u015bcie, niemniej z powodu z\u0142ego stanu jego zdrowia nie mog\u0119 si\u0119 z nim skontaktowa\u0107 w celu zadania nawet kilku pyta\u0144 (biogram A. Kopli\u0144skiego zamie\u015bci\u0142 Romuald Krygier w ksi\u0105\u017cce \u201eIch \u015blad na Ziemi Szamotulskiej\u201d, Szamotu\u0142y 2001, s. 249-250).<\/p>\n\n\n\n

Licz\u0105c na znalezienie jakiejkolwiek wzmianki potwierdzaj\u0105cej powy\u017csze przekazy, si\u0119gn\u0105\u0142em do muzealnej biblioteczki po dwie prace: \u201eZiemia Szamotulska w walce, cierpieniu i wolno\u015bci 1939-1945\u201d (oprac. W. Pr\u00f3chnicki) i \u201eWykaz wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 Polak\u00f3w zmar\u0142ych w wi\u0119zieniu we Wronkach w latach okupacji 1939-1945\u201d (oprac. R. Ratajczak). W obu przypadkach brak informacji o poszukiwanej osobie.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d os\u00f3b, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142em o wronieckim przedsi\u0119biorcy, nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 pana Eligiusza Ratajczaka, syna ostatniego przedwojennego burmistrza Wronek. W pami\u0119ci mego rozm\u00f3wcy utkwi\u0142 pewien drobny szczeg\u00f3\u0142: \u201eTak, pami\u0119tam nawet jego sylwetk\u0119 i bardzo charakterystyczny ch\u00f3d. Mia\u0142 cegielni\u0119, nie wiem czy czynn\u0105 czy nie, gdzie\u015b na Zamo\u015bciu\u201d. I jeszcze kr\u00f3tkie dopowiedzenie: \u201eOn by\u0142 we Wronkach charakterystyczny ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j ch\u00f3d, taki jaki\u015b ko\u0142ysz\u0105cy\u201d. To kroczenie musia\u0142o by\u0107 rzeczywi\u015bcie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce, albowiem przetrwa\u0142o tak\u017ce w pami\u0119ci rodzinnej, o czym za\u015bwiadczy\u0142 pan Andrzej Czabajski.<\/p>\n\n\n\n

Wiele interesuj\u0105cych fakt\u00f3w o w\u0142a\u015bcicielu zamojskiej cegielni dostarczaj\u0105 opublikowane w miejscowej gazecie wspomnienia Joanny Lipi\u0144skiej (\u201eJubilatka pami\u0119ta czasy zaboru pruskiego\u201d, w: \u201eGoniec Ziemi Wronieckiej\u201d 2011, nr 9), kt\u00f3ra osobi\u015bcie zna\u0142a Czabajskiego. Swoj\u0105 opowie\u015b\u0107 zaczyna od zatrudnienia w restauracji \u015aniegockich (w tek\u015bcie uwag\u0119 zwraca b\u0142\u0119dna pisownia nazwiska Czabajski): \u201eKolejn\u0105 prac\u0119 dosta\u0142am u \u015aniegockich, kt\u00f3rzy mieli przed wojn\u0105 restauracj\u0119 na ulicy Sierakowskiej, tu\u017c przy Rynku (istnia\u0142a do lat osiemdziesi\u0105tych pod nazw\u0105 \u201eWrzos\u201d \u2013 red.). \u015aniegocka potrzebowa\u0142a kucharki, a po tym jak przez wiele lat gotowa\u0142am dla wielmo\u017cnych, to wiedzia\u0142a, \u017ce gotowa\u0107 umiem.<\/p>\n\n\n\n

\u015aniegocka mia\u0142a siostrze\u0144ca, nazywa\u0142 si\u0119 Czaba\u0144ski, kt\u00f3rego wychowywa\u0142a po \u015bmierci siostry. Gdy przysz\u0142am tam do pracy, to on by\u0142 jeszcze studentem. Posiada\u0142 du\u017cy maj\u0105tek po rodzicach w Gostyniu. Po studiach zamieszka\u0142 we Wronkach, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 towarzystwo narodowc\u00f3w, do kt\u00f3rego nale\u017celi wszyscy bezrobotni. Przed wojn\u0105 Rynek by\u0142 codziennie obstawiony bezrobotnymi, a by\u0142o ich tylu, \u017ce czasami nie mo\u017cna by\u0142o przej\u015b\u0107. I co on dalej zrobi\u0142? Zosta\u0142a wystawiona na sprzeda\u017c cegielnia na Zamo\u015bciu, wi\u0119c sprzeda\u0142 sw\u00f3j maj\u0105tek i j\u0105 kupi\u0142, zatrudniaj\u0105c bezrobotnych. M\u00f3j przysz\u0142y m\u0105\u017c te\u017c zacz\u0105\u0142 tam pracowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ja r\u00f3wnie\u017c chcia\u0142am p\u00f3j\u015b\u0107 do pracy w cegielni, ale Czaba\u0144ski mi zawsze m\u00f3wi\u0142: \u00abMinutka \u2013 tak do mnie m\u00f3wi\u0142 \u2013 ty musisz sobie najpierw wychowa\u0107 nast\u0119pczyni\u0119 i dopiero wtedy b\u0119dziesz mog\u0142a przyj\u015b\u0107 do mnie do pracy i wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c\u00bb. Bo przyznam, \u017ce ludzie we Wronkach, a szczeg\u00f3lnie nauczyciele, polubili moj\u0105 kuchni\u0119. I tak si\u0119 sta\u0142o. Wtedy posz\u0142am do pracy do cegielni, tam pozna\u0142am swojego J\u00f3zia, w 1937 roku wysz\u0142am za m\u0105\u017c i osiedlili\u015bmy si\u0119 na Zamo\u015bciu, na jednej z dw\u00f3ch istniej\u0105cych tam ulic \u2013 My\u015bliwskiej po\u0142o\u017conej w\u2026 lesie, kt\u00f3ry wtedy tam r\u00f3s\u0142, w mieszkaniu siostry, kt\u00f3ra wyprowadzi\u0142a si\u0119 do Mi\u0142os\u0142awia\u201d.<\/p>\n\n\n\n

STUDENT<\/p>\n\n\n\n

Dane na temat edukacji Mariana Czabajskiego dost\u0119pne w internecie na stronach Stowarzyszenia Absolwent\u00f3w, Wychowawc\u00f3w i Wychowank\u00f3w Gimnazjum i Liceum w Gostyniu im. ks. prof. Franciszka Olejniczaka \u2013 \u201eOmnes Unum Simus\u201d (http:\/\/stowarzyszenie.logostyn.pl\/<\/a>) i Archiwum Korporacyjnego, Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich (http:\/\/www.archiwumkorporacyjne.pl\/<\/a>) informuj\u0105, \u017ce w latach 1921-1928 ucz\u0119szcza\u0142 do Gimnazjum w Gostyniu, po czym studiowa\u0142 w Wy\u017cszej Szkole Handlowej w Poznaniu. Na ostatniej z przywo\u0142anych stron podano m.in., \u017ce w 1933 r. by\u0142 prezesem Konwentu \u201ePosnania\u201d \u2013 Korporacji Student\u00f3w Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, a tak\u017ce umieszczono tam jego fotografi\u0119, na kt\u00f3rej stoi w towarzystwie kuzyna Tadeusza Czabajskiego. Na podstawie strony Akta Miasta Poznania \u2013 Kartoteka ewidencji ludno\u015bci \/1870-1930\/ (http:\/\/e-kartoteka.net\/<\/a>) posiadamy informacje o trzech zmianach pozna\u0144skiego adresu przez studenta Czabajskiego, kt\u00f3ry od 9 lutego 1929 r. mieszka\u0142 przy ul. Wa\u0142y Zygmunta Augusta 10, z kolei od 14 stycznia 1930 r. zajmowa\u0142 lokum na ul. Jasnej 12, sk\u0105d 10 maja tego samego roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na ul. Piekarsk\u0105 42.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

5. Papierowa naklejka z emblematem Konwentu \u201ePosnania\u201d. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki stronie Pozna\u0144 Project (http:\/\/poznan-project.psnc.pl\/<\/a>) mo\u017cliwe by\u0142o ustalenie powi\u0105za\u0144 rodzinnych mi\u0119dzy Czabajskimi, \u015aniegockimi i Kopli\u0144skimi. Natomiast w trakcie jednej z kwerend powojennych ksi\u0105g zgon\u00f3w Urz\u0119du Stanu Cywilnego we Wronkach nieoczekiwanie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 akt zej\u015bcia Mariana Czabajskiego. Zapisano w nim, \u017ce 30 maja 1949 r. S\u0105d Grodzki we Wronkach wyda\u0142 postanowienie (zapewne na wniosek rodziny) o uznanie M. Czabajskiego za zmar\u0142ego. Sam akt zosta\u0142 wystawiony 5 sierpnia 1949 r., za\u015b jako dat\u0119 zgonu podano 9 maja 1946 r. (w przypadku os\u00f3b zaginionych w czasie II wojny \u015bwiatowej, prawnie uznawano, \u017ce osoby takie zmar\u0142y rok od zako\u0144czenia dzia\u0142a\u0144 wojennych w Europie, czyli 9 maja 1946 r.).<\/p>\n\n\n\n

CEGIELNIA<\/p>\n\n\n\n

Znacznie p\u00f3\u017aniej, podczas kwerendy \u201eGazety Szamotulskiej\u201d, natrafi\u0142em w numerze z 14 maja 1936 r. (nr 55, s. 3) na wzmiank\u0119 o nabyciu cegielni przez M. Czabajskiego: \u201eWRONKI. (Nowy w\u0142a\u015bciciel cegielni). Przed tut. s\u0105dem grodzkim odby\u0142a si\u0119 w tych dniach licytacja cegielni parowej, nale\u017c\u0105cej dotychczas do pana Mazura, kt\u00f3ry spowodu trudno\u015bci finansowych og\u0142osi\u0107 musia\u0142 upad\u0142o\u015b\u0107, przez co pewna liczba zatrudnionych w tem przedsi\u0119biorstwie pracownik\u00f3w znalaz\u0142a si\u0119 bez pracy. Obecnie drog\u0105 licytacji cegielni\u0119 kupi\u0142 p. mgr. Marjan Czabajski i przyst\u0105pi\u0142 natychmiast do uruchomienia cegielni tak \u017ce 18 pracownik\u00f3w spo\u015br\u00f3d bezrobotnych naszego miasta otrzyma\u0142o znowu prac\u0119. Liczy\u0107 si\u0119 nale\u017cy z tem \u017ce liczba robotnik\u00f3w w tem przedsi\u0119biorstwie zostanie niebawem powi\u0119kszona, co wp\u0142ynie dodatnio ma rozw\u00f3j gospodarczy naszego miasta, w kt\u00f3rem \u2013 jak wiadomo \u2013 ponad 350 os\u00f3b pozostaje bez sta\u0142ego zatrudnienia. (wr)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W jednym z nast\u0119pnych wyda\u0144 wspomnianej gazety, tj. z 4 lipca 1936 r. (nr 75, s. 4) pojawia si\u0119 pierwsza oferta nowego w\u0142a\u015bciciela cegielni: \u201eCeg\u0142\u0119 ton\u00f3wk\u0119 po przyst\u0119pnej cenie oraz wszelkich rozmiar\u00f3w rurki drenarskie pozosta\u0142e po poprzednim w\u0142a\u015bcicielu za p\u00f3\u0142 ceny oraz znanej jako\u015bci dach\u00f3wk\u0119 poleca Cegielnia Zamo\u015b\u0107 Marjan Czabajski, Wronki \u2013 Zamo\u015b\u0107 19, tel. 52. W Szamotu\u0142ach informacji udziela p. E. Szumski, ul. S\u0105dowa nr. 25\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

6. Og\u0142oszenie \u201eCegielni Zamo\u015b\u0107\u201d, w: \u201eGazeta Szamotulska\u201d 1936, nr 75, s. 4<\/p>\n\n\n\n

HOTEL \u201eVICTORIA\u201d<\/p>\n\n\n\n

Przywo\u0142ana we wspomnieniach Joanny Lipi\u0144skiej restauracja \u015aniegockiej mie\u015bci\u0142a si\u0119 w budynku dawnego hotelu \u201eVictoria\u201d przy ul. Sierakowskiej. Wed\u0142ug Eligiusza Grupi\u0144skiego hotel ten zacz\u0119to stawia\u0107 w 1883 r. dla J\u00f3zefa Krzy\u017cankiewicza (\u201eHotel VICTORIA\u201d, w: \u201eWronieckie Sprawy\u201d 1992, nr 1, s. 4). Z kolei Wies\u0142aw Michalak twierdzi, \u017ce powsta\u0142 on dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej w 1901 r. wg projektu Maksymiliana Wilczewskiego (\u201eBudowniczy z Wronek\u201d, w: \u201eGoniec Ziemi Wronieckiej\u201d 2015, nr 3, s. 26). Po Krzy\u017cankiewiczach hotel z restauracj\u0105 naby\u0142 Stefan (1865-1923) i Kazimiera (1877-1937) \u015aniegoccy \u2013 p\u00f3\u017aniejsi opiekunowie Mariana Czabajskiego i prawdopodobnie \u2013 jak uwa\u017ca pan Czes\u0142aw Bilski \u2013 tak\u017ce Stanis\u0142awa Kopli\u0144skiego. Z lektury przedwojennej \u201eGazety Szamotulskiej\u201d wynika, \u017ce w \u201elokalu\u201d \u015aniegockich mia\u0142y miejsce spotkania wronieckich organizacji, za\u015b w przyleg\u0142ym ogrodzie odbywa\u0142y si\u0119 letnie zabawy. Po \u015aniegockich interes przej\u0105\u0142 Stanis\u0142aw Kopli\u0144ski, kt\u00f3ry by\u0142 ojcem wy\u017cej wspomnianego Andrzeja Kopli\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

7. Hotel \u201eVictoria\u201d przy ul. Sierakowskiej. Zbiory Jana B\u0105ka<\/p>\n\n\n\n

W \u201eGazecie Szamotulskiej\u201d z 2 kwietnia 1923 r. (nr 42, s. 3) ukaza\u0142o si\u0119 po\u015bmiertne wspomnienie o Stefanie \u015aniegockim, kt\u00f3re przytaczam tu w ca\u0142o\u015bci z zachowaniem oryginalnej pisowni: \u201eWronki. (S. p. Stefan Sniegocki.) W dniu 31. marca umar\u0142 zacny i zas\u0142u\u017cony obywatel miasteczka naszego kupiec \u015b. p. Stefan \u015aniegocki. Nieub\u0142agana \u015bmier\u0107 zawezwa\u0142a Go do siebie po zaledwie tygodniowej chorobie. Wiadomo\u015b\u0107 o zgonie wywar\u0142a wsz\u0119dzie tam gdzie dotar\u0142a, oboj\u0119tnie czy u maluczkich czy u wielkich smutek g\u0142\u0119boki. Niejedno Ciche westchnienie pos\u0142ane przed tron Bo\u017cy zapewno po\u015bwiadczy\u0142oby o wielko\u015bci \u017calu po Tym tak zacnym cz\u0142owieku. \u015a. p. Stefan \u015aniegocki jako senior kupiectwa a zarazem jako obywatel, szczery Polak Patrjota, umia\u0142 sobie w miasteczku naszem zjedna\u0107 w wszystkich warstwach spo\u0142ecze\u0144stwa to rzadko i wyj\u0105tkowo si\u0119 przytrafiaj\u0105ce zaufanie og\u00f3lne. Dlatego te\u017c zwracano si\u0119 do Niego po pomoc, po rad\u0119, a ka\u017cdy udaj\u0105cy si\u0119 w tej intencji m\u00f3g\u0142 odchodzi\u0107 z g\u0142\u0119bokiem prze\u015bwiadczeniem, \u017ce \u017cyczliwie i bezinteresownie zosta\u0142 obs\u0142u\u017cony. Jako kupiec by\u0142 starej, dobrej wytrawnej zasady kupieckiej, pomimo tego m\u0142odsza generacja kupiecka \u017cy\u0142a z Nim w stosunkach serdecznych, uwa\u017caj\u0105c Go jako Senjora swego, opiekuna i doradc\u0119. Niejednemu m\u0142odszemu koledze nie zawaha\u0142 si\u0119 tak\u017ce j materjalnie dopom\u00f3c. W ocenie stosunk\u00f3w i ludzi by\u0142 zawsze tym rzeczywi\u015bcie niezale\u017cnym obywatelem, z kt\u00f3rego opinj\u0105 si\u0119 liczono. Dlatego te\u017c wsz\u0119dzie tam, gdzie stawa\u0142 na miejscu czo\u0142owem, spo\u0142ecze\u0144stwo ca\u0142e popiera\u0142o zamierzenia Jego poparte nieskazitelnem imieniem, daj\u0105c dow\u00f3d swego zaufania. Dla maluczkich i biednych by\u0142 uczynnym i dobrodziejem. Pomoc udzielana tym\u017ce nieszcz\u0119\u015bliwcom by\u0142a odczuciem g\u0142\u0119bokim niedoli tych\u017ce ludzi. W pracy spo\u0142ecznej by\u0142 niestrudzonym pracownikiem. Nale\u017ca\u0142 za czas\u00f3w niewoli ju\u017c do Rady Miejskiej, a za czas\u00f3w Polski zosta\u0142 pierwszym przewodnicz\u0105cym pierwszej polskiej Rady Miejskiej, gdzie r\u00f3wnie\u017c pracowa\u0142 w komisjach, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b zajmowa\u0142 si\u0119 ubogimi w ostatnim czasie. Opr\u00f3cz tego by\u0142 poborc\u0105 podatku szkolnego i nale\u017ca\u0142 do dozoru ko\u015bcielnego. Od samego pocz\u0105tku bytno\u015bci we Wronkach by\u0142 cz\u0142onkiem Rady Nadzorczej, p\u00f3\u017aniej Zarz\u0105du tutejszego Banku Ludowego. Rolnik miejscowy ma Go na li\u015bcie swej jako jednego z pierwszych cz\u0142onk\u00f3w i zarazem cz\u0142onka Zarz\u0105du. Do wszelkich organizacji kulturalnych nale\u017ca\u0142 jako cz\u0142onek. W zawodowych za\u015b stowarzyszeniach by\u0142 g\u0142os Jego bardzo wa\u017cnym cz\u0119\u015bciowo decyduj\u0105cym. Spo\u0142ecze\u0144stwo i okolica dotkni\u0119ta nag\u0142\u0105 i bolesn\u0105 strat\u0105 obywatela tej miary co \u015bp. Stefan \u015aniegocki w dniu pogrzebu potwierdzi\u0142o szczeg\u00f3\u0142y zawarte w powy\u017cszych kilku skromnych zdaniach t\u0142umnym udzia\u0142em wszystkich warstw w obrz\u0119dzie \u017ca\u0142obnym. Kupiectwo miejscowe na znak \u017ca\u0142oby pozamyka\u0142o swe sklepy. Korporacje i stowarzyszenia stawi\u0142y si\u0119 w komplecie. Po serdecznych przem\u00f3wieniach nad trumn\u0105 i w ko\u015bciele, po nabo\u017ce\u0144stwie podnios\u0142em w skupieniu oprowadzono zw\u0142oki \u015b. p. Stefana na cmentarz, gdzie smutny obrz\u0119d zako\u0144czono modlitw\u0105 i rzewnym \u015bpiewem \u201eLutni\u201d wronieckiej.Niechaj dusza Twa \u015b. p. Stefanie odpoczywa w pokoju\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

8-10. Dwa nekrologi Stefana \u015aniegockiego i og\u0142oszenie o terminie Mszy \u015bw. w jego intencji, w: \u201eGazeta Szamotulska\u201d 1923, nr 39 i 41, s. 4<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

11-12. Groby \u015aniegockich i Kopli\u0144skich na cmentarzu parafialnym we Wronkach. Fot. P. Pojasek<\/p>\n\n\n\n

ALBUM<\/p>\n\n\n\n

W grudniu 2016 r. zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do muzeum z darowizn\u0105 pan Roman Gromadzi\u0144ski, z kt\u00f3rym mia\u0142em mo\u017cno\u015b\u0107 porozmawia\u0107 na r\u00f3\u017cne tematy zwi\u0105zane z histori\u0105 naszej okolicy. W pewnym momencie m\u00f3j go\u015b\u0107 napomkn\u0105\u0142, \u017ce jego dziadek Kazimierz Gromadzi\u0144ski przed wojn\u0105 by\u0142 majstrem w zamojskiej cegielni. Zapyta\u0142em, czy wiadomo mu co\u015b na temat Mariana Czabajskiego b\u0119d\u0105cego w\u0142a\u015bcicielem owej cegielni. Pan Roman Gromadzi\u0144ski zapami\u0119ta\u0142 z opowiada\u0144 dziadka, \u017ce na pocz\u0105tku okupacji hitlerowskiej Marian Czabajski by\u0142 zak\u0142adnikiem we wronieckim wi\u0119zieniu i \u017ce zosta\u0142 rozstrzelany w Lasach Kobylnickich ko\u0142o Obrzycka. Poda\u0142 tak\u017ce imi\u0119 psa nale\u017c\u0105cego do Czabajskiego, kt\u00f3ry wabi\u0142 si\u0119 \u201eKolega\u201d. Jednak najwi\u0119ksz\u0105 sensacj\u0119 wzbudzi\u0142a wiadomo\u015b\u0107 o istnieniu albumu ze zdj\u0119ciami po M. Czabajskim, kt\u00f3ry szcz\u0119\u015bliwie przechowa\u0142 si\u0119 w rodzinie Gromadzi\u0144skich. Nied\u0142ugo potem rzeczony album trafi\u0142 do zbior\u00f3w muzeum. Zawiera on 265 fotografii ilustruj\u0105cych trzy dekady \u017cycia naszego bohatera, podzielone w r\u00f3\u017cnym czasie mi\u0119dzy Gosty\u0144, Wronki i Pozna\u0144. Ze zdj\u0119\u0107 wy\u0142ania si\u0119 wizerunek sympatycznego okularnika otoczonego gronem przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry nie stroni\u0142 od zabawy i \u017cart\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki cennemu darowi przypomnia\u0142em sobie, \u017ce w zasobie muzeum znajduje si\u0119 fotografia grupowa cz\u0142onk\u00f3w Obozu Wielkiej Polski Plac\u00f3wka Wronki wykonana 7 maja 1931 r. \u015awie\u017co otrzymany materia\u0142 por\u00f3wnawczy dopom\u00f3g\u0142 w identyfikacji Mariana Czabajskiego utrwalonego na zdj\u0119ciu wraz z 32 wronieckimi narodowcami. Trudno w tej chwili powiedzie\u0107, czy mo\u017cna przypisywa\u0107 Czabajskiemu za\u0142o\u017cenie prawicowej organizacji, jakby to wynika\u0142o z cytowanych wspomnie\u0144 Joanny Lipi\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

13. Fotografia grupowa wronieckich narodowc\u00f3w. Na niej m.in. (siedz\u0105 od lewej) 1. Marian Wallicht, 2. Marian Czabajski, 6. Leon Grupi\u0144ski, 7. J\u00f3zef Badyna. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

Informacj\u0119 o pojawieniu si\u0119 albumu przekaza\u0142em panom Janowi B\u0105kowi i Andrzejowi Czabajskiemu, kt\u00f3rzy wyrazili ch\u0119\u0107 odwiedzenia muzeum i obejrzenia zdj\u0119\u0107. Do wizyty dosz\u0142o 1 lutego 2017 r. Obaj z wielkim zainteresowaniem przejrzeli wszystkie fotografie oraz pomogli w ich cz\u0119\u015bciowym opisaniu. Ponadto pan Jan B\u0105k przywi\u00f3z\u0142 do pokazania bogaty zbi\u00f3r w\u0142asnych zdj\u0119\u0107, z kt\u00f3rych liczne powtarza\u0142y si\u0119 w albumie jego wuja Mariana. Z kolei pan Andrzej Czabajski udost\u0119pni\u0142 opracowane przez siebie materia\u0142y genealogiczne rodziny Czabajskich, z kt\u00f3rych niebawem skorzysta\u0142em. Nast\u0119pnie uda\u0142em si\u0119 z go\u015b\u0107mi na Zamo\u015b\u0107 w celu pokazania cegielni. Po powrocie do lewobrze\u017cnej cz\u0119\u015bci miasta odwiedzili\u015bmy dawny hotel \u201eVictoria\u201d przy ul. Sierakowskiej oraz groby \u015aniegockich i Kopli\u0144skich na cmentarzu parafialnym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

14. Jan B\u0105k i Andrzej Czabajski przed dawnym domem Mariana Czabajskiego przy ul. Rolnej. Fot. P. Pojasek<\/p>\n\n\n\n

Od jakiego\u015b czasu na stronie parafii \u015bw. Katarzyny we Wronkach (http:\/\/katarzynawronki.archpoznan.pl\/cmentarz.html<\/a>) dzia\u0142a wyszukiwarka os\u00f3b pochowanych GROBONET, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cna wy\u015bwietli\u0107 zdj\u0119cie ka\u017cdego grobu na cmentarzu parafialnym. Za\u015b popularna strona Mapy Google (https:\/\/www.google.pl\/maps\/<\/a>) umo\u017cliwia wyszukanie obiekt\u00f3w, np. wspomnianych powy\u017cej budynk\u00f3w we Wronkach.<\/p>\n\n\n\n

EGZEKUCJA<\/p>\n\n\n\n

Pan Jan B\u0105k w mailu poprzedzaj\u0105cym przyjazd do Wronek, podzieli\u0142 si\u0119 informacj\u0105 o przypadkowym znalezieniu w internecie strony z dat\u0105 i miejscem egzekucji Mariana Czabajskiego. Strona nosi nazw\u0119: Straty osobowe i ofiary represji pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 (http:\/\/www.straty.pl\/<\/a>). I tak po wielu poszukiwaniach dowiadujemy si\u0119, \u017ce dnia 27 listopada 1939 r. w lasach M\u0119dziska w gminie Obrzycko funkcjonariusze gestapo rozstrzelali Mariana Czabajskiego wraz z 23 Polakami, przywiezionymi z wi\u0119zienia w Szamotu\u0142ach, oskar\u017conymi o dzia\u0142alno\u015b\u0107 antyniemieck\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Bli\u017cszych informacji o egzekucjach w lasach M\u0119dziska dostarcza praca Marii Wardzy\u0144skiej, \u201eOperacja niemieckiej policji bezpiecze\u0144stwa w Polsce Intelligenzaktion\u201d, Warszawa 2009 (dost\u0119pna w internecie w pliku pdf). Na stronie 199 w rozdziale \u201eAkcja \u00abInteligencja\u00bb w Wielkopolsce, na Kujawach, ziemi \u0142\u00f3dzkiej i zachodnim Mazowszu\u201d czytamy: \u201eDla mieszka\u0144c\u00f3w Szamotu\u0142 i powiatu szamotulskiego miejscem egzekucji by\u0142 Las Byty\u0144ski nad Jeziorem Byty\u0144skim. (…) Innym miejscem masowych egzekucji, dokonywanych na wi\u0119\u017aniach z szamotulskiego wi\u0119zienia, by\u0142 Las Kobylnicki w pobli\u017cu Jaryszewa. (…) Miejscem masowych egzekucji Polak\u00f3w, aresztowanych w ramach akcji \u00abInteligencja\u00bb w powiatach Szamotu\u0142y, Oborniki i Nowy Tomy\u015bl, osadzonych nast\u0119pnie w wi\u0119zieniu w Szamotu\u0142ach, by\u0142y ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 nad Wart\u0105 lasy M\u0119dziska w gminie Obrzycko. W licznych egzekucjach, wykonanych w pa\u017adzierniku, listopadzie i grudniu 1939 r., rozstrzelano tam oko\u0142o 420 Polak\u00f3w. Cia\u0142a pomordowanych zosta\u0142y spalone jesieni\u0105 1944 r. w ramach akcji zacierania \u015blad\u00f3w zbrodni. Uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 nazwiska kilkudziesi\u0119ciu ofiar, zamordowanych w listopadzie 1939 r. Osoby te by\u0142y oskar\u017cone o dzia\u0142alno\u015b\u0107 antyniemieck\u0105 lub dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105 przeciw okupantowi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W internetowym wydaniu Pulsu Gminy Dopiewo (http:\/\/www.dopiewo.pulsgminy.pl\/gd\/201<\/a>) umieszczono relacj\u0119 z 2016 r. z akcji \u201eZapal Znicz Pami\u0119ci\u201d (zorganizowanej po raz pierwszy w Wielkopolsce w 2009 r., polegaj\u0105cej na zapaleniu zniczy w miejscach pami\u0119ci narodowej zwi\u0105zanych z eksterminacj\u0105 polskich elit na ziemiach wcielonych do III Rzeszy). Pocz\u0105tek relacji stanowi tekst pana B\u0105ka pisz\u0105cego o swym wuju Marianie Czabajskim, ponadto o tym, jak znalaz\u0142 informacj\u0119 o miejscu jego rozstrzelania oraz o odwiedzeniu le\u015bnych mogi\u0142 ko\u0142o Obrzycka i zapaleniu tam znicza pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe informacje o dw\u00f3ch oznakowanych mogi\u0142ach zbiorowych z II wojny \u015bwiatowej w g\u0142\u0119bi Las\u00f3w Kobylnickich zawiera internetowa baza Cmentarzy i grob\u00f3w wojennych w Wielkopolsce (http:\/\/cgw.poznan.uw.gov.pl\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

15. Okolice Obrzycka na mapie powiatu szamotulskiego sprzed 1975 r. Oznaczone g\u0142\u00f3wne miejsce ka\u017ani z dwiema mogi\u0142ami w Lasach Kobylnickich. Zbiory P. Pojaska<\/p>\n\n\n\n

BIOGRAM<\/p>\n\n\n\n

Marian Czabajski urodzi\u0142 si\u0119 27 maja 1909 r. w Gostyniu, jako najm\u0142odsze dziecko w rodzinie kupca i w\u0142a\u015bciciela hotelu z restauracj\u0105, Tomasza (1861-1912) i Cecylii z d. Kopli\u0144skiej (1870-1911). Mia\u0142 czworo rodze\u0144stwa: brata Edmunda (1891-1895) i siostry Tomis\u0142aw\u0119 (po m\u0119\u017cu Czechowsk\u0105, 1892-1978), Antonin\u0119 (1893-1903) i Lubomir\u0119 (po m\u0119\u017cu Stachowsk\u0105, 1900-1974). Po przedwczesnej \u015bmieci rodzic\u00f3w wychowywa\u0142 si\u0119 u wujostwa Kazimiery i Stefana \u015aniegockich we Wronkach, za\u015b opiek\u0119 nad jego dwiema siostrami przej\u0119li wujostwo J\u00f3zefa i Wac\u0142aw Czabajscy. W latach 1921-1928 ucz\u0119szcza\u0142 do Gimnazjum w Gostyniu, a nast\u0119pnie podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w Wy\u017cszej Szkole Handlowej w Poznaniu. W okresie studi\u00f3w nale\u017ca\u0142 do Konwentu \u201ePosnania\u201d \u2013 Korporacji Student\u00f3w Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, kt\u00f3rej by\u0142 wiceprezesem (1932), a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce prezesem (1933). W 1936 r. zakupi\u0142 od Maksymiliana Mazura \u201eCegielni\u0119 Zamo\u015b\u0107\u201d we Wronkach, kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142 do 1939 r. W latach 30-tych by\u0142 cz\u0142onkiem wronieckiej Plac\u00f3wki Obozu Wielkiej Polski. W pierwszych tygodniach okupacji hitlerowskiej mia\u0142 by\u0107 jednym z zak\u0142adnik\u00f3w w wi\u0119zieniu we Wronkach (zak\u0142adnicy byli rozstrzeliwani, gdy na terenie Wronek i okolicy zabito jakiego\u015b Niemca). Nast\u0119pnie w ramach tzw. akcji \u201eInteligencja\u201d (maj\u0105cej na celu eksterminacj\u0119 polskiej elity) zosta\u0142 oskar\u017cony o dzia\u0142alno\u015b\u0107 antyniemieck\u0105 i przebywa\u0142 w wi\u0119zieniu w Szamotu\u0142ach, sk\u0105d 27 listopada 1939 r. zosta\u0142 przewieziony do las\u00f3w M\u0119dziska w gminie Obrzycko, gdzie funkcjonariusze gestapo rozstrzelali go wsp\u00f3lnie z 23 Polakami.<\/p>\n\n\n\n

Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej, 30 maja 1949 r. S\u0105d Grodzki we Wronkach wyda\u0142 postanowienie o uznanie Mariana Czabajskiego za zmar\u0142ego. W akcie zgonu USC Wronki z 5 sierpnia 1949 r., jako dat\u0119 jego zgonu podano 9 maja 1946 r. Podczas gdy o prawdziwej dacie zgonu \u2013 27 listopada 1939 r., informuje baza na stronie internetowej utworzonego w 2006 r. programu<\/em> dokumentacyjnego Straty osobowe i ofiary represji pod okupacj\u0105 niemieck\u0105.<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce w nieodleg\u0142ej przysz\u0142o\u015bci wyp\u0142yn\u0105 jakie\u015b nowe dokumenty, kt\u00f3re uzupe\u0142ni\u0105 albo zweryfikuj\u0105 pewne fakty w biogramie m\u0142odego przedsi\u0119biorcy z Wronek. Niemniej jedno wiemy ju\u017c na pewno, \u017ce ten trzydziestoletni m\u0119\u017cczyzna straci\u0142 \u017cycie z r\u0105k Niemc\u00f3w w trakcie planowej zag\u0142ady polskiej inteligencji jesieni\u0105 1939 r.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Pojasek<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

16. Marian Czabajski przed aparatem fotograficznym. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

17. Tomasz i Cecylia Czabajscy, rodzice Mariana. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

18. Marian Czabajski. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

19. Hotel \u015aniegockich \u201eVictoria\u201d we Wronkach przy ul. Sierakowskiej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

20. Marian w ogrodzie wujostwa \u015aniegockich. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

21.  Domniemana fotografia Kazimiery i Stefana \u015aniegockich. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

22. Marian z siostrami Lubomir\u0105 (z lewej) i Tomis\u0142aw\u0105 (z prawej). Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

23. Okres gimnazjalny. Przed ko\u015bcio\u0142em filipin\u00f3w w Gostyniu. Marian stoi z lewej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

24. Okres gimnazjalny. Marian kl\u0119czy drugi od lewej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

25. M\u0142odzie\u017c (wroniecka?) przebrana za Cygan\u00f3w. Marian stoi po\u015brodku. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

26. Okres gimnazjalny. Marian stoi na tle lewego skrzyd\u0142a drzwi. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

27. Gimnazjali\u015bci na parowozie. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

28. W izbie lekcyjnej gimnazjum. Marian siedzi czwarty od prawej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

29. Okres gimnazjalny. Marian siedzi na kole maszyny parowej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

30. Okres gimnazjalny. Marian siedzi z prawej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

31. Gimnazjali\u015bci z profesorami. Marian stoi trzeci od lewej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

32. Szkolenie Przysposobienia Wojskowego (PW). Marian pierwszy od lewej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

33. W kontuszach. Marian z prawej. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

34. Marian przy lekturze. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

35. Marian graj\u0105cy w tenisa. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

36. Okres studencki. Przed Collegium Minus i Oper\u0105 w Poznaniu. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

37. Na Powszechnej Wystawie Krajowej (PeWuKa) w Poznaniu. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

38-41. Okres studencki. W kole\u017ce\u0144skim gronie. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

42. Marian z siostrami Lubomir\u0105 Stachowsk\u0105 (z lewej) i Tomis\u0142aw\u0105 Czechowsk\u0105 (z prawej). Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

43. Marian (po\u015brodku) z kolegami. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

44. Marian w czapce studenckiej, przepasany w\u0105sk\u0105 szarf\u0105 w barwach Konwentu \u201ePosnania\u201d. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

45. Marian z kuflem spienionego piwa. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

46-48. Scenki rodzajowe we Wronkach. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

49-51. Marian w gronie koleg\u00f3w. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

52. Marian z partnerk\u0105 na balu. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

53. Marian (pierwszy od lewej) z kolegami przed wiatrakiem. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

54. Marian z partnerk\u0105 w upozowanej scenie. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

55-56. W ogrodzie z psami. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

57. Zakole Warty w Starym Mie\u015bcie pod Wronkami. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

58. Fotografia niezidentyfikowanej organizacji we Wronkach (Stowarzyszenie M\u0142odzie\u017cy Polskiej?). Na niej m.in. (siedz\u0105 od lewej) 4. Marian Czabajski, 7. ks. phm Kazimierz Bober (wikary we Wronkach), (siedzi na trawie przed b\u0119bnem) dh Heliodor Paluch, (stoi pi\u0105ty od prawej) dh Edmund Roszak. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure><\/div>\n\n\n\n

59-60. Fotografie portretowe Mariana Czabajskiego. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

61-64. G\u0142\u00f3wne miejsce ka\u017ani z dwiema mogi\u0142ami w Lasach Kobylnickich. Uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia pomnika upami\u0119tniaj\u0105cego rozstrzelanych Polak\u00f3w. Fot. Alojzy Mocek. 1960 r. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

65-67. Mogi\u0142y w Lasach Kobylnickich. Z\u0142o\u017cenie Przyrzeczenia Harcerskiego w 39 Harcerskiej Dru\u017cyny Po\u017carniczej im. L. Wawrzy\u0144skiej we Wronkach. Po 1960 r. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

68. Druhny i druhowie 39 HDP na grobach pomordowanych w Lasach Kobylnickich. Listopad 1966 r. Zbiory MZW<\/p>\n\n\n\n

Kopiowanie, modyfikowanie, publikacja oraz dystrybucja ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci artyku\u0142u bez uprzedniej zgody w\u0142a\u015bciciela \u2013 s\u0105 zabronione.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marian Czabajski (1909-1939). W\u0142a\u015bciciel Cegielni Zamo\u015b\u0107 we Wronkach. Ofiara Intelligenzaktion Zamierzeniem tego tekstu jest przywo\u0142anie paroletniego, a przy tym niesystematycznego zbierania materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 do napisania umieszczonego na samym ko\u0144cu biogramu Mariana Czabajskiego. Opisanie jego los\u00f3w w du\u017cej mierze nale\u017cy zawdzi\u0119cza\u0107 ustnym relacjom kilku starszych wronczan, z kt\u00f3rych dzisiaj ju\u017c nie wszyscy \u017cyj\u0105. […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":328,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,9],"tags":[73,72],"class_list":{"0":"post-327","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-historia","8":"category-ludzie","9":"tag-cegielnia","10":"tag-marian-czabajski","11":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=327"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":329,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/327\/revisions\/329"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/328"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}