{"id":234,"date":"2019-12-09T15:27:07","date_gmt":"2019-12-09T14:27:07","guid":{"rendered":"http:\/\/historiawronek.pl\/?p=234"},"modified":"2021-04-30T09:30:10","modified_gmt":"2021-04-30T07:30:10","slug":"mlynska-gorka-pod-wronkami","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/historiawronek.pl\/?p=234","title":{"rendered":"M\u0142y\u0144ska G\u00f3rka pod Wronkami"},"content":{"rendered":"\n

M\u0142y\u0144ska G\u00f3rka pod Wronkami<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119ci Mariana Radomskiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 wsp\u00f3\u0142organizatora wronieckiego muzeum.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamiarem pisz\u0105cego te s\u0142owa jest przypomnienie pokr\u00f3tce ma\u0142o znanych fakt\u00f3w z historii cz\u0119\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych Wronek, po\u0142o\u017conej na po\u0142udnie od centrum miasta, w obr\u0119bie ulic Aleja Wyzwolenia i Nowowiejskiej. W nieodleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci teren ten by\u0142 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Nowej Wsi i nosi\u0142 kilka potocznych nazw. Pierwsz\u0105 z nich by\u0142a \u201eM\u0142y\u0144ska G\u00f3rka\u201d, potem \u201eKolonia\u201d i \u201eG\u00f3ra Welkenbacha\u201d, by z czasem pozosta\u0142y tylko okre\u015blenia w postaci \u201eG\u00f3rka\u201d lub \u201eNa G\u00f3rce\u201d, a dzi\u015b miejsce o nazwie administracyjnej osiedle \u201eNa G\u00f3rce\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Miejsce to ma swoj\u0105 legendarn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. W przedwojennej \u201eGazecie Szamotulskiej\u201d z 1933 r. w opisie wronieckich ko\u015bcio\u0142\u00f3w krajoznawca Wac\u0142aw Mas\u0142owski wspomina\u0142, \u017ce \u201eCzwarty ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem \u015bw. Ducha sta\u0142 na wzg\u00f3rzu przy Nowej Wsi. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten, zbudowany ca\u0142kowicie z drzewa, podobno spali\u0142 si\u0119 w roku 1698\u201d. Niestety \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne nie potwierdzaj\u0105 istnienia przywo\u0142anej przez Mas\u0142owskiego \u015bwi\u0105tyni.<\/p>\n\n\n\n

Inne podanie, w kt\u00f3rym by\u0107 mo\u017ce przechowa\u0142y si\u0119 prawdziwe wydarzenia, opublikowa\u0142 badacz wielkopolskiego folkloru Otto Knoop w ko\u0144cu XIX stulecia, a w naszych czasach jego tre\u015b\u0107 przypomnia\u0142 \u0141ukasz Bernady w zbiorze Kr\u00f3lewna na dnie studni wydanym dwukrotnie w 2000 i 2011 r. Interesuj\u0105cy nas przekaz nosi tytu\u0142 \u017berd\u017a sygna\u0142owa we Wronkach i wspomina, \u017ce: \u201ePodczas kampanii napoleo\u0144skiej ustawiono na M\u0142y\u0144skiej G\u00f3rce ko\u0142o Wronek \u017cerd\u017a sygna\u0142ow\u0105. By\u0142a to d\u0142uga tyka z uwieszon\u0105 u szczytu beczk\u0105 ze smo\u0142\u0105. Zapalenie owej beczki mia\u0142o by\u0107 ostrze\u017ceniem dla mieszka\u0144c\u00f3w miasta i okolicznych wsi, \u017ce zbli\u017caj\u0105 si\u0119 Francuzi. Gdy jednak nadszed\u0142 ten moment, beczka nie chcia\u0142a si\u0119 zapali\u0107. Niekt\u00f3ry wyja\u015bniaj\u0105 to, twierdz\u0105c, \u017ce M\u0142y\u0144ska G\u00f3rka to miejsce niesamowite, na kt\u00f3rym sam diabe\u0142 wszczyna przer\u00f3\u017cne harce. Podobno nieraz widywano, jak tam ta\u0144cowa\u0142 i ha\u0142asowa\u0142. M\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce, i\u017c w tym miejscu p\u0142on\u0105 pieni\u0105dze. Nikt ich jednak nie znalaz\u0142, bo czart ich pilnuje. Owa \u017cerd\u017a sygna\u0142owa nie sta\u0142a tam d\u0142ugo. Zosta\u0142a przewr\u00f3cona zaraz po wybuchu powstania, ale nikt ju\u017c nie pami\u0119ta, czy listopadowego (1830), czy te\u017c podczas Wiosny Lud\u00f3w (1848)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do udokumentowanej historii \u201eG\u00f3rki\u201d. Jej obszar w du\u017cej cz\u0119\u015bci zajmuje wzg\u00f3rze po\u0142udniowej terasy pradoliny rzeki Warty. Przez dziesi\u0105tki lat charakterystycznym elementem krajobrazu tego wzg\u00f3rza by\u0142y trzy m\u0142yny wiatraczne g\u00f3ruj\u0105ce nad po\u0142o\u017conymi poni\u017cej Wronkami. Trudno powiedzie\u0107, od kiedy tu sta\u0142y. Na ich \u015blad natrafiamy w opisie Wronek sporz\u0105dzonym kr\u00f3tko po zaj\u0119ciu miasta przez Prusy w 1793 lub 1794 r. W opisie tym jest mowa o dw\u00f3ch m\u0142ynach wodnych i trzech m\u0142ynach wiatracznych. Lokalizacj\u0119 tych ostatnich ukazuje mapa Prus Po\u0142udniowych Davida Gilly\u2019ego z roku 1802\u20131803 oraz mapa Wielkopolski Ernesta Gaula z lat 1807\u20131812. Na obu mapach wiatraki zosta\u0142y zaznaczone na po\u0142udnie od Wronek. Przy czym mapa Gaula przedstawia rozmieszczenie m\u0142yn\u00f3w, kt\u00f3re odpowiada lokalizacji na niemieckiej mapie topograficznej z 1893 r. oraz na kolejnych jej wydaniach \u0142\u0105cznie z tym z 1944 r. Mo\u017cemy zatem \u015bmia\u0142o przyj\u0105\u0107, \u017ce co najmniej od pocz\u0105tku XIX stulecia wronieckie wiatraki sta\u0142y zawsze na tym samym miejscu, w pewnym oddaleniu od siebie.<\/p>\n\n\n\n

Kilka zda\u0144 omawianym m\u0142ynom wiatracznym po\u015bwi\u0119ci\u0142 archeolog i muzealnik Janusz \u0141opata-\u0141owi\u0144ski w artykule Wiatraki\u2026 ostatni Mohikanin z 1993 r. Czytamy tam, \u017ce \u201eW\u0142a\u015bcicielami wiatrak\u00f3w wronieckich (…) byli w okresie mi\u0119dzywojennym (1919\u20131939) bracia Rankowscy, Jan Burawski [w\u0142a\u015bciwie jego rodzice Piotr i Kornelia Burawscy \u2013 przyp. autora] oraz Niemiec Baldin. Wiatrak Rankowskich by\u0142 jeszcze czynny przez okres paru lat po 1945 roku, uleg\u0142 on zniszczeniu oko\u0142o roku 1956. M\u0142yn Burawskiego rozebrano w 1950 r., za\u015b Baldina ok. 1953 r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

We wspomnieniu po\u015bmiertnym Jana Burawskiego (1910\u20131996), zatytu\u0142owanym Od m\u0105ki do sportu, Janusz \u0141opata-\u0141owi\u0144ski przedstawi\u0142 losy rodziny m\u0142ynarza i okoliczno\u015bci nabycia wiatraka. Jan Burawski \u2013 jak pisze muzealnik \u2013 \u201eUrodzi\u0142 si\u0119 1 lipca 1910 r. w Krank\u00f3wce, woj. bia\u0142ostockie. W 1912 r. z matk\u0105 opu\u015bci\u0142 nielegalnie teren zaboru rosyjskiego, pod\u0105\u017caj\u0105c do wcze\u015bniej osiad\u0142ego w Stanach Zjednoczonych Ameryki ojca. Po dziesi\u0119ciu latach ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 powracaj\u0105 do Polski i osiedlaj\u0105 si\u0119 we Wronkach. \u00abAmerykanin\u00bb \u2013 Piotr Burawski [ojciec Jana \u2013 przyp. autora] kupi\u0142 nieruchomo\u015b\u0107 przy obecnej ulicy Pi\u0119knej 3 (Na G\u00f3rce), wraz z wiatrakiem. Wiatrak by\u0142 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em utrzymania dziesi\u0119cioosobowej rodziny. W 1926 r. senior Burawski postanowi\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do USA, gdzie pozosta\u0142 na sta\u0142e. Obowi\u0105zki g\u0142\u00f3wnego \u017cywiciela rodziny przej\u0105\u0142 szesnastoletni Jan. Utrzymanie rodziny z pracy m\u0142ynarza by\u0142o nie\u0142atwe, gdy\u017c w pobli\u017cu me\u0142\u0142y zbo\u017ce jeszcze inne m\u0142yny Baldina i Rankowskich\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Uzupe\u0142niaj\u0105c powy\u017csze ustalenia doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce wiatrak braci Rankowskich sta\u0142 przy dzisiejszej ul. Dzia\u0142kowej niedaleko zjazdu na Alej\u0119 Wyzwolenia. Aktualnie w tym miejscu przy ul. Dzia\u0142kowej s\u0105 zlokalizowane nowe budynki mieszkalne nr 4 i 6a. Za\u015b nieistniej\u0105cy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie dom Rankowskich znajdowa\u0142 si\u0119 przy ul. Nowej na terenie posesji nr 3 i 3a. Wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wcze\u015bniej m\u0142ynarzami z tej rodziny byli: Feliks Rankowski \u2013 wymieniony w 1857 r., Jan Rankowski \u2013 wzmiankowany w latach 1873 i 1909 oraz M. Rankowski \u2013 odnotowany w 1928 r. Pozosta\u0142e dwa wiatraki znajdowa\u0142y si\u0119 niedaleko siebie, w rejonie obecnej ul. Uko\u015bnej i Ja\u015bminowej. M\u0142yn Burawskich sta\u0142 przy ul. Uko\u015bnej na dzisiejszej posesji nr 15. Po rozebraniu wiatraka Jan Burawski przekaza\u0142 kamie\u0144 m\u0142y\u0144ski na rzecz cmentarza parafialnego we Wronkach, gdzie odt\u0105d s\u0142u\u017cy\u0142 jako pokrywa zabezpieczaj\u0105ca studni\u0119. Zachowany do naszych czas\u00f3w dawny dom Burawskich mie\u015bci si\u0119 przy ul. Pi\u0119knej 3. Ostatni wiatrak nale\u017c\u0105cy do Niemca Baldina sta\u0142 na rogu ul. Ja\u015bminowej i Radosnej, na terenie dzisiejszej posesji pod adresem Ja\u015bminowa 2. Urodzony w Krzywo\u0142\u0119ce m\u0142ynarz Luis Baldin mieszka\u0142 w s\u0105siedztwie Burawskich, w domu przy dzisiejszej ul. Pi\u0119knej 7, gdzie zmar\u0142 18 lipca 1945 r. w wieku 81 lat. Wed\u0142ug niepotwierdzonej informacji zosta\u0142 pochowany na cmentarzu ewangelickim we Wronkach.<\/p>\n\n\n\n

Przywo\u0142any parokrotnie m\u0142ynarz Jan Burawski by\u0142 ojczymem Mariana Radomskiego (1932\u20132014), kt\u00f3ry w 2013 r. na \u0142amach \u201eGo\u0144ca Ziemi Wronieckiej\u201d wspomina\u0142 Wronki swojego dzieci\u0144stwa, szczeg\u00f3lnie okolice dzisiejszego osiedla \u201eNa G\u00f3rce\u201d, gdzie zamieszka\u0142 wraz z matk\u0105 w 1937 r. Wspomina\u0142 m.in. o pewnej niebezpiecznej zabawie na skrzyd\u0142ach wiatrak\u00f3w: \u201eGdy nie by\u0142o wiatru lub by\u0142 bardzo s\u0142aby i wiatraki sta\u0142y nieruchome, to m\u0142odzie\u0144cy robili sobie ze \u015bmigie\u0142 ko\u0142o diabelskie. Na szcz\u0119\u015bcie oby\u0142o si\u0119 bez jednego wypadku\u201d. Z kolei W\u0142adys\u0142aw Bia\u0142ek (obecnie cz\u0142onek zarz\u0105du osiedla Na G\u00f3rce) przypomnia\u0142 z okresu swojego dzieci\u0144stwa inn\u0105 zabaw\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z \u201eG\u00f3rk\u0105\u201d: \u201eZim\u0105 chodzili\u015bmy na sanki na \u00abG\u00f3r\u0119 Waltenbacha\u00bb [Welkenbacha \u2012 przyp. autora], z kt\u00f3rej si\u0119 wspaniale zje\u017cd\u017ca\u0142o. A mo\u017cna to by\u0142o robi\u0107 bezpiecznie, gdy\u017c w mie\u015bcie nie by\u0142o prawie ruchu samochodowego (…)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jak nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107 od owych m\u0142yn\u00f3w wiatracznych wzi\u0119\u0142a si\u0119 nazwa \u201eM\u0142y\u0144ska G\u00f3rka\u201d. Przez M\u0142y\u0144sk\u0105 G\u00f3rk\u0119 prowadzi\u0142a droga z Wronek do Nowej Wsi, kt\u00f3r\u0105 po zabudowaniu zacz\u0119to nazywa\u0107 \u201eKoloni\u0105\u201d, a znacznie p\u00f3\u017aniej nadano jej oficjaln\u0105 nazw\u0119 \u201eul. Wyzwolenia\u201d, a nast\u0119pnie \u201eAleja Wyzwolenia\u201d. Nazwa \u201eKolonia\u201d odnosi\u0142a si\u0119 do grupy dom\u00f3w po\u0142o\u017conych z dala od centrum Nowej Wsi, wzd\u0142u\u017c wspomnianej drogi do Wronek. Kolonia wraz z dzisiejsz\u0105 ul. Szkoln\u0105 (t\u0105 w Nowej Wsi), a tak\u017ce pewn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Str\u00f3\u017cek i folwarkiem Warszawa tworzy\u0142a dawniej tzw. gmin\u0119 Nowa Wie\u015b, w odr\u00f3\u017cnieniu do obszaru dworskiego Nowa Wie\u015b. Powstanie najstarszych dom\u00f3w przy omawianej drodze musia\u0142o przypada\u0107 na pocz\u0105tek XX stulecia, albowiem nie wyst\u0119puj\u0105 one na wspomnianej powy\u017cej mapie topograficznej z 1893 r.<\/p>\n\n\n\n

Z 1912 r. pochodzi wiadomo\u015b\u0107 o istnieniu na \u201eKolonii\u201d pierwszego od strony miasta domu, nale\u017c\u0105cego w\u00f3wczas do ogrodnika Henryka Welkenbacha (1857\u20131935). Od jego nazwiska ukuto kolejn\u0105 nazw\u0119 w postaci \u201eG\u00f3ra Welkenbacha\u201d. P\u00f3\u017aniej na tej samej posesji ogrodnictwo prowadzi\u0142 Boles\u0142aw Pi\u0105tkowski. W 2004 r. muzeum szamotulskie zakupi\u0142o poczt\u00f3wk\u0119 z odciskiem piecz\u0119ci w\u0142asno\u015bciowej Henryka Welkenbacha.<\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu przywo\u0142amy nazwiska mieszka\u0144c\u00f3w tzw. \u201eKolonii\u201d z 1933 r. (numeracja dom\u00f3w liczona od Nowej Wsi w stron\u0119 Wronek): Rembacz Wawrzyniec \u2013 robotnik (nr domu 30), Wo\u017any Wincenty \u2013 robotnik (31), Wieczorek Antoni \u2013 murarz (31), Wawrzyniak Andrzej \u2013 robotnik (31), Kudli\u0144ska El\u017cbieta \u2013 robotnica, wdowa (31), J\u0119drzejczak Szczepan \u2013 robotnik (32), Roszak Micha\u0142 \u2013 cie\u015bla (33), Kubiak Wawrzyniec \u2013 kolejarz (34), Ka\u017amierczak Weronika \u2013 w\u0142a\u015bcicielka domu (36), Makowski Jan \u2013 funkcjonariusz stra\u017cy granicznej (35), Szymaniak J\u00f3zef \u2013 szachmistrz ziemny (36), Tec\u0142aw Kazimierz \u2013 ksi\u0105\u017ckowy (38), Zmywaczyk Jan \u2013 robotnik (38), Brz\u00f3ska Stanis\u0142aw \u2013 robotnik (39), B\u0105k Stanis\u0142aw \u2013 robotnik (39), Felski Stanis\u0142aw \u2013 robotnik kolejowy (39), Wili\u0144ski Micha\u0142 \u2013 robotnik kolejowy (39), Gieremek Walenty \u2013 kolejarz (39), Zaleska Maria \u2013 \u017cona geometry (40), Blum J\u00f3zef \u2013 podkomisarz stra\u017cy granicznej (40), Kawka J\u00f3zef \u2013 murarz (41), Kaszkowiak Franciszek \u2013 robotnik (42), Kasior Stanis\u0142aw \u2013 robotnik (43), Skrzypczak Antoni \u2013 robotnik (44), Kaszkowiak J\u00f3zef \u2013 kolejarz (45), Bentkowski Franciszek \u2013 dozorca wi\u0119zienny (46), Bilski Marcin \u2013 robotnik (46), Baszy\u0144ski Antoni \u2013 urz\u0119dnik pocztowy (46), Ma\u0142ecki Stanis\u0142aw \u2013 robotnik (46), Wieczorek Wawrzyniec \u2013 sanitariusz dozorca wi\u0119zienny (46), Ka\u017amierczak Franciszka \u2013 w\u0142a\u015bcicielka domu (47), Welkenbach Henryk \u2013 ogrodnik (48), Burawska Kornelia \u2013 w\u0142a\u015bcicielka domu i wiatraka (49) (spis uwzgl\u0119dnia wy\u0142\u0105cznie przedstawicieli rodzin katolickich uprawnionych do g\u0142osowania w parafii wronieckiej).<\/p>\n\n\n\n

Jaki\u015b czas po zako\u0144czeniu drugiej wojny \u015bwiatowej, kiedy ulicom w Nowej Wsi zosta\u0142y nadane w\u0142asne nazwy, \u201eKolonia\u201d otrzyma\u0142a nazw\u0119 \u201eul. Wyzwolenia\u201d. Najprawdopodobniej w 1960 r. cz\u0119\u015b\u0107 posesji od tor\u00f3w kolejowych w g\u00f3r\u0119 do dzisiejszego numeru 42 (dawny dom Kasior\u00f3w) w\u0142\u0105czono do miasta i jednocze\u015bnie przemianowano dla uczczenia 15-lecia wyzwolenia Wronek na \u201eAlej\u0119 Wyzwolenia\u201d. Za\u015b po 1977 r. w granicach miasta znalaz\u0142a si\u0119 pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 budynk\u00f3w od strony Nowej Wsi (informacje zawarte w tym akapicie wymagaj\u0105 weryfikacji w uchwa\u0142ach w\u0142adz Wronek z tego czasu, znajduj\u0105cych si\u0119 obecnie w pilskim Oddziale Archiwum Pa\u0144stwowego w Poznaniu).<\/p>\n\n\n\n

W 3. \u0107wierci ubieg\u0142ego stulecia nast\u0105pi\u0142 znacz\u0105cy wzrost liczby nowych dom\u00f3w jednorodzinnych przy Alei Wyzwolenia. W tym czasie zabudowana zosta\u0142a tak\u017ce ul. Nowowiejska oraz powsta\u0142o kilka bocznych ulic takich jak: 22 Lipca (dzi\u015b Morelowa), Nowotki (Jab\u0142oniowa), Kasprzaka (Orzechowa), Okrzei (Czere\u015bniowa) i 1 Maja (Wi\u015bniowa). Przy czym ul. Kasprzaka pierwotnie mia\u0142a nosi\u0107 nazw\u0119 Kr\u0119ta, kt\u00f3r\u0105 zmieniono z powodu zbie\u017cno\u015bci z ulic\u0105 o tej samej nazwie w centrum miasta. Z kolei usytuowany na ko\u0144cu ul. Kasprzaka czworok\u0105tny plac z pawilonem handlowym okoliczni mieszka\u0144cy zacz\u0119li nazywa\u0107 \u201eKozim Rynkiem\u201d. Wymienione ulice z nazwami upami\u0119tniaj\u0105cymi komunistycznych dzia\u0142aczy zosta\u0142y wytyczone na gruncie, kt\u00f3rego wcze\u015bniejszym w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 niejaki Kaszkowiak. Od jego nazwiska powsta\u0142a jeszcze jedna potoczna nazwa \u201eosiedle Kaszkowiaka\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W 1974 r. nowo utworzone osiedle dom\u00f3w jednorodzinnych po\u0142o\u017cone w obr\u0119bie ulic Aleja Wyzwolenia i Nowowiejskiej otrzyma\u0142o nazw\u0119 osiedle \u201eXXX-lecia PRL\u201d. Nazwa ta by\u0142a pok\u0142osiem lokalnych obchod\u00f3w 30-lecia Manifestu PKWN. Trzy lata p\u00f3\u017aniej w 1977 r. dziewi\u0119ciu ulicom na osiedlu XXX-lecia PRL nadane zosta\u0142y w\u0142asne nazwy, kt\u00f3re funkcjonuj\u0105 do dzi\u015b. W 1990 r. nast\u0105pi\u0142a dekomunizacja nazewnictwa ulic w tej cz\u0119\u015bci miasta.<\/p>\n\n\n\n

Na wsp\u00f3\u0142czesnych planach Wronek opublikowanych przed 2016 r. wszystkie ulice po\u0142o\u017cone w obr\u0119bie Alei Wyzwolenia i ul. Nowowiejskiej przynale\u017c\u0105 do osiedla \u201eNa G\u00f3rce\u201d, a ulice usytuowane na wsch\u00f3d od ul. Nowowiejskiej wchodz\u0105 w sk\u0142ad osiedla \u201eOgrody\u201d. Po czym uchwa\u0142\u0105 Rady Miasta i Gminy Wronki z dnia 31 marca 2016 r. powo\u0142ana zosta\u0142a jednostka pomocnicza Gminy Wronki o nazwie osiedle \u201eNa G\u00f3rce\u201d, obejmuj\u0105ca swym zasi\u0119giem dotychczasowe osiedla Na G\u00f3rce i Ogrody wraz z nale\u017c\u0105cymi do nich ulicami: Alej\u0105 Wyzwolenia, Azaliow\u0105, Brzoskwiniow\u0105, Czere\u015bniow\u0105, Dzia\u0142kow\u0105, Graniczn\u0105, Jab\u0142oniow\u0105, Ja\u015bminowa, Kameliow\u0105, Kwiatow\u0105, Morelow\u0105, Now\u0105, Nowowiejsk\u0105, Orzechowa, Pi\u0119kn\u0105, Radosn\u0105, R\u00f3\u017can\u0105, Sadow\u0105, Towarow\u0105 (dawniej Samo\u0142\u0119sk\u0105), Uko\u015bn\u0105, Warzywn\u0105, Wiatraczn\u0105, Wiosenn\u0105, Wi\u015bniow\u0105, Wsp\u00f3ln\u0105 i Zau\u0142kiem (wykaz ulic na podstawie mapki za\u0142\u0105czonej do statutu osiedla).<\/p>\n\n\n\n

Warto wiedzie\u0107, \u017ce zarz\u0105d powo\u0142anego w 2016 r. osiedla Na G\u00f3rce prowadzi w\u0142asn\u0105 stron\u0119 internetow\u0105 http:\/\/osiedlenagorce.pl\/<\/a> oraz profil na facebooku. A logotyp osiedla nawi\u0105zuje bezpo\u015brednio do nazwy \u201eM\u0142y\u0144ska G\u00f3rka\u201d w graficznym przedstawieniu wiatraka na wzg\u00f3rzu.<\/p>\n\n\n\n

Na terenie dzisiejszego osiedla Na G\u00f3rce opr\u00f3cz wiatrak\u00f3w dawniej funkcjonowa\u0142 przy ul. Samo\u0142\u0119skiej (dzi\u015b Towarowej) go\u015bciniec Kottkego, Fabryka Papy E. Czerniewicza i Parowa Fabryka Myd\u0142a i \u015awiec W. Lipeckiego. Obecnie w miejscu tej ostatniej znajduje si\u0119 Centrum Serwisowe Amica S.A. Z kolei do czasu za\u0142o\u017cenia chodnik\u00f3w na ul. Nowowiejskiej po obu stronach szosy ros\u0142a stara aleja jesion\u00f3w, a wzd\u0142u\u017c Alei Wyzwolenia r\u00f3s\u0142 szpaler akacji, po kt\u00f3rym do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 pojedyncze drzewa.<\/p>\n\n\n\n

Dawne wronieckie m\u0142yny wiatraczne ze wzgl\u0119du na ich konstrukcj\u0119 nale\u017ca\u0142y do typu wiatrak\u00f3w koz\u0142owych, zwanych \u201eko\u017alakami\u201d. Zainteresowanych konstrukcj\u0105 ko\u017alak\u00f3w odsy\u0142am na strony pod tymi linkami http:\/\/www.kurrcze.pl\/slownik https:\/\/www.e-muzeum.eu\/www.krainalasowjezior.pl\/index-wiatraki.php?wiatrak=schemat<\/a> W grafice w internecie pod has\u0142ami \u201ewiatrak ko\u017alak\u201d lub \u201eStanderdmolen\u201d albo \u201eBockwindm\u00fchle\u201d b\u0105d\u017a \u201eWindm\u00fchle\u201d znajduje si\u0119 sporo zdj\u0119\u0107 oraz schemat\u00f3w budowy m\u0142yn\u00f3w wiatracznych. Poza tym na stronie https:\/\/de.wikisource.org\/wiki\/M\u00fchlen<\/a> s\u0105 dost\u0119pne linki do r\u00f3\u017cnych druk\u00f3w po\u015bwi\u0119conych m\u0142ynarstwu, w tym do pracy Georga Andreasa B\u00f6cklera, Theatrum Machinarum Novum. Das ist: Neu-Vermehrter Schauplatz der Mechanischen K\u00fcnsten wydanej w Norymberdze w 1661 r. Dzie\u0142o to ilustruj\u0105 liczne ryciny przedstawiaj\u0105ce r\u00f3\u017cnego typu m\u0142yny.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec nale\u017cy jeszcze wspomnie\u0107 o innych wiatrakach, kt\u00f3re niegdy\u015b me\u0142\u0142y zbo\u017ce w okolicy Wronek. W Wartos\u0142awiu zachowa\u0142 si\u0119 kozio\u0142 i ko\u0142o m\u0142y\u0144skie jednego z trzech tamtejszych ko\u017alak\u00f3w, kt\u00f3rych udokumentowana historia si\u0119ga roku 1793. Na \u017celiwnym pier\u015bcieniu ko\u0142a m\u0142y\u0144skiego widnieje napis producenta dzia\u0142aj\u0105cego w Landsberu (Gorzowie Wielkopolskim) przy ul. Kostrzy\u0144skiej 54: \u201eFabrick Franzoesischer Muehlensteine von C. Risch in Landsberg a. W. Cuestriner Strasse No. 54.\u201d W 1939 r. wartos\u0142awskie wiatraki by\u0142y w posiadaniu trzech niemieckich m\u0142ynarzy, mianowicie Zieppla, Seidla i Schiritza. Poza tym na mapach z 1. po\u0142. XIX stulecia znajdujemy tak\u017ce pojedyncze m\u0142yny wiatraczne, kt\u00f3re sta\u0142y w nast\u0119puj\u0105cych miejscach: mi\u0119dzy Biezdrowem a \u0106machowem \u2012 m\u0142yn Kazimierza Szczepskiego, pod Bobulczynem i w Oporowie \u2012 m\u0142yn Nikodema Szczepskiego. Z wymienionych tu wiatrak\u00f3w przetrwa\u0142 jedynie oporowski, kt\u00f3ry obecnie znajduje si\u0119 w D\u0119bem ko\u0142o Czarnkowa, gdzie jest udost\u0119pniony do zwiedzania po uprzednim um\u00f3wieniu si\u0119 w biurze GOK w Lubaszu. Wi\u0119cej informacji o tym cennym zabytku kultury technicznej znajduje si\u0119 m.in. na stronie pod tym linkiem https:\/\/zabytek.pl\/pl\/obiekty\/debe-wiatrak-kozlak<\/p>\n\n\n\n

W opracowaniu przedstawionego tematu pos\u0142u\u017cy\u0142y wybrane \u017ar\u00f3d\u0142a i opracowania, w tym szczeg\u00f3lnie materia\u0142y kartograficzne oraz pomocniczo relacje ustne m.in.: p. Tadeusza Burawskiego, p. Stefana Golona, p. Andrzeja Haaka, p. Janiny Kaczmarkowej, p. Alicji Ka\u0142u\u017cy\u0144skiej, p. Edwarda Nowaka i p. Henryka Roszaka. Ni\u017cej podpisany zach\u0119ca do nadsy\u0142ania wszelkich uwag i uzupe\u0142nie\u0144 na adres e-mail: muzeum@wokwronki.pl<\/p>\n\n\n\n

Piotr Pojasek. Wronki, pa\u017adziernik \u2012 listopad 2019 r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/p>\n\n\n\n

Archiwa i \u017ar\u00f3d\u0142a drukowane<\/p>\n\n\n\n

1. Archiwum autora, List Moniki Romanowskiej-Pietrzak z Muzeum \u2013 Zamek G\u00f3rk\u00f3w w Szamotu\u0142ach do Piotra Pojaska z 22 grudnia 2004 r.<\/p>\n\n\n\n

2. Archiwum Miasta i Gminy Wronki, Statut osiedla Na G\u00f3rce wraz z mapk\u0105 okre\u015blaj\u0105c\u0105 obszar i granice osiedla, patrz: uchwa\u0142a nr XVIII\/180\/2016 Rady Miasta i Gminy Wronki z 31 marca 2016r. w sprawie utworzenia osiedla Na G\u00f3rce i nadania jemu statutu.<\/p>\n\n\n\n

3. Archiwum Parafii \u015bw. Katarzyny we Wronkach:<\/p>\n\n\n\n

\u2012 Budynki pleba\u0144skie, 313\/1: Acta tycz\u0105ce si\u0119 budowy i reparacyi budynk\u00f3w proboszczowskich w Wronkach [1823\u20131860].<\/p>\n\n\n\n

\u2012 Procesy w sprawie \u015bwiadcze\u0144 na rzecz ko\u015bcio\u0142a, 44\/3: [Akta tycz\u0105ce si\u0119 procesu wzgl\u0119dem obowi\u0105zku op\u0142acenia sk\u0142adek ogniowych za budynki pleba\u0144skie przeciw Dominium D\u00f3br wronieckich] [1821\u20131909].<\/p>\n\n\n\n

\u2012 Repartycje, 53\/1: Akta tycz\u0105ce si\u0119 Repartycyi [1908\u20131910].<\/p>\n\n\n\n

\u2012 Varia, 8\/1: Kartoteka parafian uprawnionych 1933.<\/p>\n\n\n\n

4. Ksi\u0119ga adresowa Polski (wraz z w. m. Gda\u0144skiem) dla handlu, przemys\u0142u, rzemios\u0142 i rolnictwa (…), Warszawa 1928.<\/p>\n\n\n\n

5. Ksi\u0119ga adresowa: \u017cycie gospodarcze Ziemi Wielkopolskiej i Lubuskiej, oprac. Feliks Hadyniak, Pozna\u0144 1946.<\/p>\n\n\n\n

6. Urz\u0105d Stanu Cywilnego we Wronkach, ksi\u0119ga zgon\u00f3w 1945, akt nr 124.<\/p>\n\n\n\n

7. W\u0105sicki Jan, Opisy miast polskich z lat 1793\u20131794, cz. 1, Pozna\u0144 1962.<\/p>\n\n\n\n

Opracowania i maszynopisy<\/p>\n\n\n\n

1. \u201eBadania geograficzne nad Polsk\u0105 p\u00f3\u0142nocno-zachodni\u0105\u201d, zeszyt 4\u20135, Pozna\u0144 1929.<\/p>\n\n\n\n

2. Bernady \u0141ukasz, Kr\u00f3lewna na dnie studni. Podania, opowie\u015bci, ba\u015bnie i legendy ludowe powiatu szamotulskiego, Szamotu\u0142y 2000, wydanie drugie 2011.<\/p>\n\n\n\n

3. Janicki Tadeusz, Dzieje Wronek 1945\u20131990, mps w zbiorach Archiwum Miasta i Gminy Wronki.<\/p>\n\n\n\n

4. Kompendium wiedzy. Wronki, wyd. TMZW, Wronki 2004, (s. 54: Plan miasta).<\/p>\n\n\n\n

5. Krygier Romuald, Szamotulskie. Przewodnik, Pozna\u0144 1988 (s. 150: Plan Wronek, wyk. K. Graja).<\/p>\n\n\n\n

6. Krygier Romuald, Ziemia Szamotulska: przewodnik wycieczkowy, Pozna\u0144 1965 (s. 67: Szkicowy plan Wronek, wyk. A. Olejnik).<\/p>\n\n\n\n

7. Krygier Romuald, Mordal Pawe\u0142, Vademecum Krajoznawcze Ziemi Szamotulskiej, Szamotu\u0142y 2002 (s. 118: Plan Wronek).<\/p>\n\n\n\n

8. Romanowska-Pietrzak Monika, Powiat szamotulski na dawnej poczt\u00f3wce (1897\u20131945), Szamotu\u0142y 2002.<\/p>\n\n\n\n

9. Seidel Marjan, Powiat szamotulski. Podr\u0119cznik do nauki geografji dla szk\u00f3\u0142 powszechnych powiatu, Szamotu\u0142y 1929 (s. 31: Plan miasta Wronek).<\/p>\n\n\n\n

10. 700 lat Wronek, wyd. UMiGW, Wronki 1979 (Plan miasta, wyk. W. Dolata).<\/p>\n\n\n\n

Czasopisma<\/p>\n\n\n\n

1. Bia\u0142ek W\u0142adys\u0142aw, Wronki mojego dzieci\u0144stwa, \u201eGoniec Ziemi Wronieckiej\u201d (dalej: GZW) 2013, nr 9.<\/p>\n\n\n\n

2. Bugaj Pawe\u0142, Zmieniono nazwy ulic, \u201eWronieckie Sprawy\u201d (dalej: WS) 1991, nr 9.<\/p>\n\n\n\n

3. Bugaj Pawe\u0142, Wiatraczna g\u00f3rka, WS 1993, nr 9.<\/p>\n\n\n\n

4. Hibner Artur, Wiatrak do rozbi\u00f3rki?, Gazeta Szamotulska (dalej: GS) 2010, nr 34.<\/p>\n\n\n\n

5. Hibner Artur, Kozio\u0142 i ko\u0142o m\u0142y\u0144skie zostaj\u0105, GS 2011, nr 11.<\/p>\n\n\n\n

6.\u0141opata-\u0141owi\u0144ski Janusz, Od m\u0105ki do sportu, WS 1996, nr 12.<\/p>\n\n\n\n

7. \u0141opata-\u0141owi\u0144ski Janusz, Wiatraki\u2026 ostatni Mohikanin, WS 1993, nr 7.<\/p>\n\n\n\n

8. Marian Radomski (10.01.1932\u201305.10.2014), \u201eWroniecki Bazar\u201d 2014, nr 22.<\/p>\n\n\n\n

9. Mas\u0142owski Wac\u0142aw, Wronki w kilku s\u0142owach, \u201eGazeta Szamotulska\u201d 1933, nr 93.<\/p>\n\n\n\n

10. Radomski Marian, Wronki mojego dzieci\u0144stwa, GZW 2013, nr 8.<\/p>\n\n\n\n

11. Rosada Jacek, Jak zmienia\u0142y nazwy wronieckie ulice, GZW 2009, nr 4.<\/p>\n\n\n\n

Kartografia<\/p>\n\n\n\n

1. Freudenreich \u2013 General-Karte von dem Regierungs-Departement Posen im Grossherzogthum Posen entworf. u. gez. von E. Peschell. Auf den Stein gez. u. grav. von Anton Freudenreich.<\/p>\n\n\n\n

2. Gaul \u2013 Mappa topograficzna woyskowa i statystyczna cz\u0119\u015bci Wielkopolski, kt\u00f3ra dzi\u015b Departament Pozna\u0144ski sk\u0142ada wydana przez Edwarda Raczy\u0144skiego Pos\u0142a Pozna\u0144skiego i jego kosztem nowo uk\u0142adana w roku 1807\u20131812 [rys.] Ernest Gaul.<\/p>\n\n\n\n

3. Gilly druk \u2013 Special Karte von S\u00fcdpreussen aus der K\u00f6niglichen Grossen Topographischen Vermessungs Karte unter Mitw\u00fcrkung des Directors Langner reducirt und herausgegeben von Geheimen Bau-Rath Gilly, Berlin 1802-03, Simon Schropp und Comp. [1:150000].<\/p>\n\n\n\n

4. Karte des Samter Kreis Regierungsbezirk Posen 1836.<\/p>\n\n\n\n

5 Mapa gminy Wronki sytuacyjno-wysoko\u015bciowa, 1975. Zbiory MZW.<\/p>\n\n\n\n

6. Mapa miasta i Gminy Wronki, 1977. Zbiory MZW.<\/p>\n\n\n\n

7. Mapa okolic Wronek (w\u00f3wczas Warthestadt), b.r., ok. 1940\/1942. Zbiory MZW.<\/p>\n\n\n\n

8. Mapa Powiatu Szamotu\u0142y, b.r. (lata 60. lub 70. XX w.) Zbiory autora.<\/p>\n\n\n\n

9. Mapa Szczeg\u00f3\u0142owa Polski w ha\u015ble \u201eWronki\u201d, wyd. z 1931, na stronie http:\/\/igrek.amzp.pl\/.<\/p>\n\n\n\n

10. Mapa topograficzna \u201eBodensch\u00e4zungskarte\u201d w ha\u015ble \u201eWronke\u201d i \u201eScharfenort\u201d, wyd. z 1944, na stronie http:\/\/igrek.amzp.pl\/.<\/p>\n\n\n\n

11. Mapa topograficzna \u201eMesstischblatt\u201d w ha\u015ble \u201eWronke\u201d i \u201eScharfenort\u201d, wyd. z 1893, zbiory MZW.<\/p>\n\n\n\n

12. Plan miasta i mapa gminy Wronki, wyd. Urz\u0105d Miasta i Gminy Wronki, realizacja Wydawnictwo BiK, b.r.<\/p>\n\n\n\n

13. Wronki. Plan miasta, wyd. Urz\u0105d Miejski we Wronkach, realizacja Wydawnictwo Klub Przedsi\u0119biorc\u00f3w \u201eIntegralis\u201d, b.r.<\/p>\n\n\n\n

14. Wronki. Plan miasta i gminy, wyd. Urz\u0105d Miasta i Gminy Wronki, realizacja Wydawnictwo \u201eLussen\u201d, b.r.<\/p>\n\n\n\n

15. Wronki. Plan miasta i mapa gminy, wyd. Agencja Wydawnicza BiK, 1995.<\/p>\n\n\n\n

Internet<\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/zabytek.pl\/pl\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n

http:\/\/wiatraki1.home.pl\/wiatraki\/index.php<\/p>\n\n\n\n

http:\/\/lubasz.pl\/pl\/gok.html<\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/www.geni.com\/family-tree\/html\/start\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n

Kopiowanie, modyfikowanie, publikacja oraz dystrybucja ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci artyku\u0142u bez uprzedniej zgody w\u0142a\u015bciciela \u2013 s\u0105 zabronione.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u0142y\u0144ska G\u00f3rka pod Wronkami Pami\u0119ci Mariana Radomskiego \u2013 wsp\u00f3\u0142organizatora wronieckiego muzeum. Zamiarem pisz\u0105cego te s\u0142owa jest przypomnienie pokr\u00f3tce ma\u0142o znanych fakt\u00f3w z historii cz\u0119\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych Wronek, po\u0142o\u017conej na po\u0142udnie od centrum miasta, w obr\u0119bie ulic Aleja Wyzwolenia i Nowowiejskiej. W nieodleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci teren ten by\u0142 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Nowej Wsi i nosi\u0142 kilka potocznych nazw. Pierwsz\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":235,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10],"tags":[41],"class_list":{"0":"post-234","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-historia","8":"category-miejsca","9":"tag-mlyn-wiatraczny","10":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=234"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":368,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/234\/revisions\/368"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/235"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/historiawronek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}